Unutulan dava, unutulmayan acılar...

2001'in ikinci yarısı ile birlikte unutulmuş olan bir dava üzerini örten 11 Eylül tozlarından arındırılarak yeniden gündemimize oturdu: Miloseviç'in duruşması.

1989 yılında Yugoslavya'nın devlet başkanlığı görevine gelen Slobodan Miloseviç, 6 yıl sürecek olan ve ayrılıkçı Bosna-Hersek, Hırvatistan, Kosova ve Sancak bölgelerinde etnik temizlik ve kıyım yoluyla "Büyük Sırbistan" hayalinin gerçekleşmesi için çalışmakla suçlanıyor.

Geçtiğimiz ilkbahar tutuklanarak Birleşmiş Milletler Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi'ne teslim edilmişti. 12 Şubat'ta toplanan savaş suçları mahkemesi de 1945'te Nazi savaş suçlarına bakan Nürnberg mahkemesinden bu yana Avrupa'da bir ilk ve ilk defa bir liderin bu suçla yargılanması ile de dünyada bir ilk. Dünyada ilk kez bir devlet başkanı toplu katliam ve etnik temizlik yapmakla suçlanıyor. Ancak bu açıdan uzmanlar savcıların önlerindeki en önemli sorunun Bosna, Kosova ve Hırvatistan'daki işlenen insanlık suçlarının aynı kimse, Miloseviç tarafından "Büyük Sırbistan"ı gerçekleştirmek için başlatıldığını ispatlamak zorundalar.

LaHey Adalet Divanını destekleyenler, öncelikli olarak dünyada cezasız kalmamış suçları işleyenlere karşı doğal ve yaptırım gücü yüksek bir mekanizma sayesinde ileride işlenebilecek suçlara karşı caydırıcı olmak ve liderlerin temsil ettiği toplumlar için kollektif suç ve ceza yerine bireysel ve kesin cezalandırma yapılabilmesinin ilerideki toplumlar arası husumetleri gidereceği görüşündeler.

Miloseviç bir ilk; ancak gerek görgü tanıkları, gerekse uzmanlar Balkanlardaki tek suçlunun Miloseviç olmadığına, adaletin pençesinden şimdilik de olsa kurtulmayı başarmış birçok kimse bulunduğu konusunda hemfikirler. Mahkemenin eline geçmiş olan belgeler sayesinde arşivlerde çürümesi engellenecek ve karşılıklı olarak evrakları karşılaştırma imkanı sayesinde yeni gerçeklerin de su yüzüne çıkartılması da ümit ediliyor.

Yargı süreci en az iki yıl sürmesi beklenen bu dava da Bosna Sırpları arasında önemli şekilde etki yaratmış durumda. Etnik kıyım ve silah zoru ile yarısını ele geçirebildikleri Bosna'da saygınlık kazanıp izole olmamak için savaş dönemindeki liderlerinin yerine yenilerini seçmeleri gerektiğini ve uluslararası inisiyatiflerle işbirliği içinde olmanın gereğini anladıkları yorumu yapılmakta. Örneğin, geçen yıl Sırbistan'da medya Kosovalı Arnavut oldukları belirlenen kurbanların toplu mezarlarının bulunmasının ardından başlattıkları kampanya ile Miloseviç'i aşağı indirip önce evinde göz hapsine aldırmış; daha sonra da hapse göndermek için yeterli kamuoyu bilinci oluşturmuşlardı.

Sırpların yanı sıra Hırvat ve Boşnaklardan da Savaş Suçları Mahkemesi'ne çıkartılan zanlılar bulunmakta. Ancak Sırbistan'ın aksine Hırvatistan'da bu insanları suçlu değil kahraman olarak gören ezici bir çoğunluğun bulunduğu da bildirilmekte. Yavaş yavaş Hırvat halkının, yine de bilinçlendiği ve geçtiğimiz aylarda ölen Hırvat Devlet Başkanı General Franjo Tudjman'ın aşırı sağcı partisinin seçimlerde yenilgiye uğramasının bunun bir göstergesi olduğu ifade ediliyor.

18 Şubat'taki ikinci celsede ise Miloseviç hala mahkemeyi tanımayacağını ve hukuki temsil istemediğini yineleyerek, bunu Sırplara yapılmış bir NATO komplosu olarak gördüğünü açıkladı. Silahsız sivilleri katlettirmekten, savaş esirlerine Cenevre Konvansiyonunu uygulamamaktan dolayı yargılanan Miloseviç, suçlamaları hala reddediyor. Ama Adalet Divanının Başkanı olan İsviçreli Yargıç Carla Del Ponte, savaş suçları iddialarını tek bir davada birleştirerek, Bosna, Hırvatistan ve Kosova ile ilgili suçlamaları aynı oturumlarda ele almayı başarabildi.

Sonuç olarak bunun daha bir başlangıç olduğunu belirten hukukçular insanlık için önemli ama henüz küçük bir adım atıldığı konusunda hemfikirler.

Burak Ceylan