OTOMATİK PORTAKAL - A CLOCKWORK ORANGE

Yönetmen: Stanley Kubrick
Senaryo: Stanley Kubrick
Oyuncular: Malcolm McDowel, Michael Bates, Adrienne Corri, Patrick Magee, Warren Clarke
Görüntü yönetmeni: John Alcott
Müzik: Walter Carlos
Yapım: 1971, İngiltere
Süre: 136 dakika.

"Otomatik Portakal"; hemen herkesin hakkında az çok bilgi sahibi olduğu bir film, kendi alanında en iyilerden birisi ve efsaneleşmiş bir yapıt. Filmin yönetmeni, 1999'da "Gözü Tamamen Kapalı - Eyes Wide Shut"ı bitirdikten hemen sonra aramızdan ayrılan Stanley Kubrick...

Filmdeki olaylar gelecekteki İngiltere'de geçiyor. Umutsuzluk, güvensizlik, şiddet, kan, hırsızlık alabildiğine yaygın. Filmin ana karakteri Alex (Malcolm McDowel) suç işlemekten zevk alan genç bir asi. Alex ve çetesi sırf eğlenmek adına tecavüz, adam dövme, etrafa zarar verme, hırsızlık gibi fiilleri gerçekleştiriyorlar. Bu olaylardan birinde bir yazarı öldüresiye dövüyorlar ve karısına da tüm çete birlikte tecavüz ediyorlar. Daha sonra tecavüz ettikleri bu kadın ölüyor, adam ise deliriyor. Ama bundan sonra Alex'in hayatında herşey yolunda gitmiyor ve bir sonraki işlerinde arkadaşları onu ele veriyor. Alex 14 yıl mahkumiyet alarak hapse giriyor. İki yıl sonra, hapisten çıkabilmek için üzerinde bir deney yapılmasına izin veriyor. Ve Alex beyni yıkanarak hapisten çıkarılıyor. Alex artık değişiyor; şiddet ve seks en iğrendiği şeyler oluyor. Ama o hapisteyken geçen iki yıllık sürede dışarısı daha da beter olmuş ve çıktığında geçmişte zarar verdiği kişiler ve arkadaşları onun peşindeler...

"Otomatik Portakal", ABD'de gösterildiği zaman büyük yankı uyandırdı. Birçok eleştiriye maruz kaldı. Film için "itici, sıkıcı, hastalıklı beyinler için yapılmış" diyenler oldu. Senaryoda, çekimde, anlatımda, kurguda vs. kusurlar olduğu söylendi. Filmi bilim-kurgu komedisi, porno olarak nitelendirenler bile oldu. Bu eleştiri okları sadece filmle kalmadı, Kubrick de kendi şahsına düşen payı aldı bunlardan. ABD'de Kubrick'in fırsatçı olduğu ve sinemaya giden genç serseri takımını hedefleyerek prim yapmaya çalıştığı ileri sürüldü. Filmin ciddi olarak topa tutulduğu bir diğer nokta ise, senaryonun uyarlandığı Burgess'in kitabındaki Alex ile, okuyucular yakın bağ kuramazken filmin kahramanı Alex ile izleyicinin özdeşleştiği iddiaları oldu. Ama filmin geneline baktığımızda, Kubrick kitaba bağlı kalarak çekimlerini tamamlamıştı.

Tüm bunlara rağmen, "Otomatik Portakal" New York'lu film eleştirmenlerince yılın en iyi filmi ve Kubrick de en iyi yönetmen seçildi. Film; Oscar'a en iyi film, en iyi yönetmen, en iyi senaryo, en iyi kurgu dallarının hepsinde aday olduğu halde, hiçbir ödül alamadı.

Stanley Kubrick, az konuşurdu ve hayat, toplumdaki adaletsizlikler, insanın durumu hakkında kötümser düşüncelere sahipti. "Otomatik Portakal" filmi de kısmen yönetmenin bu düşüncelerini yansıtmaktadır. Ama aslında kendi ifadesiyle, genel olarak insandan umudunu kesmemiştir.

"Otomatik Portakal"ı görsel olarak incelediğimizde de parlak bir yapıtla karşılaşırız. Anarşist sayılan, şiddet içerikli, karmaşa dolu, şüpheci ve cinsellik boyutu olan bu film, geleceğin sapık olma ihtimali kesin gibi olan yaşantısı ve bugünün dünyasına da göndermeler yapar ve bu da genel olarak yukarıda sözü geçen Kubrick felsefesine uyar. Sanatın ve güzelliklerin değerini yitirdiği, çirkinliklerin son haddine geldiği bir dönem yansıtılmaktadır. İlginç olan ise, bu çirkinliklerin kötücül bir dille eleştirilmemesi, sadece olduğu gibi yansıtılmasıdır. Yönetmen bu olanlarla arasına mesafe koymaz, kendini ayırmaz; bu iğrençleşmiş dünyayı, sadece Kubrick bakışıyla küçümser.

Kubrick filmlerinde sıcak ev, aile ortamı yoktur. Ana karakterler sadist, hatta psikopat olabilir. Stanley Kubrick, kategorilendirme yapıldığında tüm türlerde film çekmiş ve bunlar her zaman o türün en iyileri arasında yer almıştır. Kimileri onu, başkalarının fikirlerine önem vermeyen, aşırı denebilecek kadar titiz, duygusuz, kendini beğenmiş olarak betimlerken, kimileri de kendine has bir dünya görüşü, farklı bir görsel üslubu, filmlerinde detaylara önem veren ve bu detayları ince eleyip sık dokuyarak çeken birinci sınıf bir yönetmen olarak tanımlamışlardır.

"Otomatik Portakal"da Alex ve Kubrick'e yöneltilen eleştiriler aslında gerçeklerden kaçmaya çalışanların sözleri olarak açıklanabilir. Çünkü bu filmde toplumun gerçekleri yansıtılmaktadır. Ve toplum kendi bozulmuşluğunun anlatılmasından, gözler önüne serilmesinden hoşlanmaz.


Otomatik Portakal Afişleri: